KUR KUJTESA BËHET LIBËR: – DEL NGA SHTYPI MONOGRAFIA “PROF. XHEVAT M. ISMAJLI – KUJTESË”

78 FOTOGRAFI PËR 78-VJETORIN E LINDJES SË PROF. XHEVAT ISMAJLIT

Po të ishte gjallë sot prof. Xhevat Ismajli do të mbushte 78 vjet jetë. Me këtë rast, kur doli nga shtypi monografia kushtaur Prof. Xhevat Ismajlit, Inforogana po e bën një kujtesë simbolike, duke botuar 78 fotografi të Xhevatit, me Xhevatin dhe për Xhevatin. 

Nga Xhevdet Kallaba

Ka botime që nuk vijnë vetëm si libra. Ato vijnë si shenjë e një përgjegjësie më të thellë: përgjegjësisë për të mos e lënë kujtesën të tretet në heshtje. Në këtë frymë del nga shtypi monografia “Prof. Xhevat M. Ismajli – Kujtesë”, me autor Xhevdet Kallaba, një vepër që nuk synon vetëm të rikujtojë një figurë të respektuar të arsimit muzikor në Kosovë, por ta vendosë atë në hapësirën e merituar të trashëgimisë sonë arsimore, kulturore dhe njerëzore.

Dalja e kësaj monografie në prag të 10 prillit 2026, datë në të cilën Prof. Xhevat M. Ismajli do të mbushte 78 vjet, i jep botimit një peshë të veçantë simbolike. Kjo përkimësi kohore e zhvendos librin përtej aktit të zakonshëm editorial: e bën atë një gjest kujtese, një akt nderimi dhe një mënyrë për ta rikthyer një figurë të munguar në horizontin e gjallë të ndërgjegjes sonë kulturore. Monografia është botuar nga Drita Pres – Prishtinë, me redaktor Izet Kallabën dhe me recensione nga muzikologët: Zekë Jusufi dhe Izet Kallaba.

1 of 78

Një figurë që i përket më shumë se biografisë së vet: Ka njerëz që, ndonëse jetojnë brenda kufijve të një kohe dhe të një profesioni, me punën dhe ndikimin e tyre i tejkalojnë kufijtë e biografisë personale. Të tillë janë ata që nuk lënë pas vetëm funksione apo tituj, por gjurmë — në institucione, në breza, në kulturën e punës, në kujtesën e bashkëkohësve dhe në historinë e heshtur të një vendi.

Në këtë kuptim, Prof. Xhevat M. Ismajli nuk ishte vetëm një mësimdhënës i muzikës, as vetëm një profesor universitar, as vetëm një drejtues institucionesh arsimore. Ai ishte një nga ata personalitete që, pa zhurmë dhe pa retorikë, e kuptuan arsimin si mision, muzikën si kulturë dhe pedagogjinë si formë të qytetërimit.

I lindur më 10 prill 1948 në Kopërnicë të Kamenicës, dhe i ndarë nga jeta më 5 shtator 2012, ai përfaqëson një figurë që u formua në kushte të vështira jetësore, por që arriti ta shndërrojë përvojën personale në disiplinë, përkushtim dhe kulturë pune. Rruga e tij nga vendlindja drejt shkollimit muzikor në Prizren, e më pas drejt formimit universitar në Sarajevë, është një rrugë që dëshmon jo vetëm vullnet individual, por edhe atë lloj serioziteti që e karakterizon një njeri të thirrur për të lënë gjurmë.

Monografia si formë e drejtësisë së vonuar: Shoqëritë e vogla shpesh kanë një dobësi të heshtur: i përdorin figurat e tyre të rëndësishme sa janë të gjalla, por jo gjithmonë i dokumentojnë siç duhet pasi ato largohen. Pikërisht për këtë arsye, botime si kjo monografi marrin vlerë të dyfishtë. Ato nuk janë vetëm libra; janë edhe forma të drejtësisë së vonuar kulturore.

Monografia “Prof. Xhevat M. Ismajli – Kujtesë” vjen si një përpjekje serioze për të mos lejuar që kontributi i një pedagogu, studiuesi dhe ndërtuesi institucionesh të mbetet i shpërndarë në kujtime të pjesshme, në rrëfime gojore apo në dokumente të izoluara. Ajo e mbledh këtë trashëgimi, e sistematizon dhe e vendos në një kornizë të lexueshme, të dokumentuar dhe të menduar me përgjegjësi.

Që në strukturën e saj, vepra e tejkalon modelin e zakonshëm të një biografie lineare. Ajo ndërtohet mbi një koncept më të gjerë: mbi idenë se figura e Prof. Ismajlit duhet të lexohet njëkohësisht si kujtesë institucionale dhe si kujtesë familjare, si pjesë e historisë së arsimit muzikor dhe si pjesë e një bote njerëzore që e ka formuar dhe që ai vetë e ka ndikuar. Kjo qasje e bën librin më të pasur, më të vërtetë dhe më afër kuptimit të thellë të trashëgimisë.

Kujtesa si dokument dhe si ndjenjë: Një nga meritat më të rëndësishme të kësaj monografie qëndron në mënyrën se si ajo arrin të ruajë ekuilibrin midis dokumentit dhe ndjenjës. Është e lehtë që librat kushtuar figurave të afërta të bien ose në formalizëm të ftohtë, ose në sentimentalizëm të pakontrolluar. Kjo vepër, përkundrazi, përpiqet të shmangë të dyja skajet.

Ajo mbështetet në dokumente, në të dhëna, në dëshmi, në gjurmë institucionale dhe në fakte biografike. Por, njëkohësisht, ajo nuk e harron se njeriu nuk jeton vetëm nëpër dokumente. Ai jeton edhe në kujtesën e familjes, në rrëfimet e kolegëve, në respektin e ish-nxënësve, në mënyrën si e kujton komuniteti i vet. Pikërisht këtu monografia fiton një ton më të thellë: sepse e kupton se një figurë e rëndësishme nuk matet vetëm me postet që ka mbajtur, por edhe me gjurmën etike dhe njerëzore që ka lënë pas.

Në këtë kuptim, libri bëhet edhe një formë e arkivimit të ndjeshmërisë — diçka që rrallë ndodh me sukses në shkrimin tonë dokumentar.

Një njeri i institucioneve, por jo i ftohtë prej tyre: Në jetën publike shqiptare, shpesh institucionet dhe njerëzit paraqiten si dy botë të ndara: ose kemi figura të ngrohta njerëzore pa peshë institucionale, ose kemi emra institucionalë pa gjurmë njerëzore. Prof. Xhevat Ismajli, siç del në këtë monografi, i përkiste atij brezi më të rrallë që dinte t’i bashkonte të dyja.

Ai ishte njeri i institucionit, por jo burokrat i tij. Ishte pedagog me autoritet, por jo figurë e largët. Ishte drejtues, por jo njeri i pushtetit formal. Ishte profesor, por mbeti gjithnjë edhe njeri i kulturës së komunikimit, i disiplinës së heshtur dhe i respektit për punën.

Kontributi i tij në ndërtimin e arsimit muzikor në Gjilan, sidomos në kuadër të themelimit dhe drejtimit të Shkollës së Muzikës, e vendos atë në radhën e atyre emrave që nuk u mjaftuan të jenë pjesë e sistemit, por punuan për ta formuar vetë sistemin. Ai nuk ishte vetëm bartës i një funksioni; ishte ndërtues i një tradite profesionale.

Merita e kësaj monografie është se ajo nuk e redukton figurën e Prof. Ismajlit vetëm në një itinerar pune. Përkundrazi, ajo ndalet edhe te mendimi i tij pedagogjik, te qasja e tij ndaj edukimit muzikor, te puna e tij si autor dhe studiues, si dhe te përpjekja e tij për ta menduar muzikën jo si një shtesë zbukuruese të arsimit, por si pjesë të rëndësishme të formimit të njeriut.

Në këtë plan, libri i jep vend të veçantë edhe veprave të tij, si “Kulturë muzikore me metodikë”, “Veprimtarët shqiptarë të muzikës artistike në Anamoravë” dhe “Lojëra muzikore”, duke treguar se Prof. Ismajli nuk ishte vetëm praktik i mësimdhënies, por edhe një mendje e angazhuar për ta artikuluar teorikisht dhe metodikisht fushën e vet. Kjo e bën figurën e tij më të plotë dhe e nxjerr nga kufijtë e kujtesës lokale drejt një horizonti më të gjerë kulturor e arsimor.

Autori si pjesë e kujtesës, jo vetëm si shkrues i saj: Një prej shtresave më domethënëse të kësaj vepre lidhet me vetë pozicionin e autorit. Xhevdet Kallaba nuk shkruan këtu vetëm si studiues apo si përpilues materiali. Ai shkruan edhe si njeri që i përket afërsisë së kësaj kujtese. Kjo nuk e dobëson tekstin; përkundrazi, nëse kontrollohet me maturi, ia shton atij një dimension autenticiteti.

Fakti që autori përfshin edhe raportin e Prof. Xhevat Ismajlit me dajat, përkatësisht me familjen Kallaba nga Rogana, e zgjeron kuadrin e monografisë përtej kufijve të jetës publike. Kjo e ndihmon lexuesin ta kuptojë figurën jo vetëm si pedagog e profesor, por si njeri i rrënjëve të veta, i lidhjeve familjare që arsimin e kishin synim kombëtar, i formësimit etik që vjen nga një botë konkrete njerëzish, raportesh dhe kujtimesh. Në këtë mënyrë, libri fiton jo vetëm vlerë dokumentare, por edhe dendësi antropologjike e kulturore.

Pse ky libër ka rëndësi sot? –  Sepse kohët që jetojmë janë kohë të kujtesës së shpërndarë. Shumëçka mbahet mend për pak kohë, shumëçka humbet shpejt, dhe shpesh figurat që kanë ndërtuar me durim themelet e institucioneve tona mbeten në margjina të kujtesës publike. Një libër si ky na kujton se kultura nuk ndërtohet vetëm me ngjarje të mëdha, por edhe me ruajtjen e figurave që kanë bërë punën e madhe në heshtje. Në Anamoravë e në Kosovë kemi një plejadë veteranësh të arsimit, shumica syresh të kaluar në harresë. E dhimbshme, por e vërtetë.

Prof. Xhevat M. Ismajli i përket pikërisht kësaj kategorie: njerëzve që nuk kërkuan monument, por e meritojnë kujtesën. Dhe kujtesa, kur është e drejtë, kur është e dokumentuar dhe kur është e shkruar me ndjenjë përgjegjësie, është forma më dinjitoze e nderimit.

Prandaj, monografia “Prof. Xhevat M. Ismajli – Kujtesë” nuk duhet parë vetëm si një botim kushtuar një emri të respektuar. Ajo duhet lexuar si një fletë e rëndësishme e kulturës sonë të kujtesës, si një dëshmi se figura të tilla nuk duhet të mbeten vetëm në zemrat e familjes apo në kujtimet e miqve, por edhe në faqet e shkruara të trashëgimisë sonë. Sepse vetëm atëherë kur i shkruajmë figurat tona me dinjitet, ne fillojmë t’i meritojmë ato edhe si shoqëri.