PROF. DR. FAIK SHKODRA – NGA MALËSIA E KAMENICËS NË BOTËN E DIJES

STUDIUESI QË VENDLINDJEN E BËRI PJESË TË VEPRËS SË VET 

Ka njerëz që largohen nga vendlindja për të ndërtuar rrugën e tyre, por jo të gjithë dinë t’i kthehen asaj me veprën që krijojnë. Prof. dr. Faik Shkodra i përket atij brezi intelektualësh që, edhe pasi arritën në botën universitare e shkencore, nuk e këputën lidhjen me truallin prej nga u nisën. Nga Malësia e Kamenicës drejt botës së dijes, ai ndërtoi një jetë kushtuar arsimit, shkencës dhe librit, duke ia kthyer vendlindjes në vepra kujtesën, historinë dhe njerëzit e saj.

Nga Xhevdet Kallaba

Në jetën kulturore e arsimore të një treve, rëndësia e një personaliteti nuk përcaktohet vetëm nga lartësia akademike që arrin, nga titujt që fiton apo nga numri i veprave që boton. Ajo matet edhe me mënyrën se si, pasi ka arritur këto maja, i kthehet vendit prej nga ka dalë dhe me atë që i dhuron atij përmes dijes dhe veprës së vet.

Në këtë kuptim, prof. dr. Faik Shkodra përbën një nga figurat përfaqësuese të Kamenicës dhe të Anamoravës: një intelektual që u nis nga një fshat i Malësisë së Kamenicës, arriti në botën universitare e shkencore shqiptare dhe, gjatë gjithë rrugëtimit të tij, nuk e shkëputi lidhjen me vendlindjen, me kujtesën dhe me njerëzit e saj.

1 of 11

I lindur më 24 maj 1944 në Desivojcë të Kamenicës, Faik Shkodra i përket atij brezi të intelektualëve shqiptarë për të cilët shkollimi nuk ishte një rrugë e shtruar, por një synim që kërkonte sakrificë. Katër klasat e para i kreu në fshatin e lindjes, ndërsa për katër klasat e tjera udhëtonte deri në Hogosht, dimër e verë, në shi e borë, duke përshkuar kilometra të tërë në ditë. Më 1964 përfundoi me sukses të dalluar Shkollën e Mesme Ekonomike në Gjilan, ndërsa më 1969 diplomoi në Degën e Gjuhës dhe të Letërsisë Shqipe në Universitetin e Prishtinës.

Kjo rrugë nga Desivojca drejt dijes do të mund të shihej thjesht si histori e suksesit individual. Por te Faik Shkodra ajo merr një kuptim tjetër, sepse dija e fituar nisi t’i kthehej pothuajse menjëherë trevës që e kishte lindur.

Punën si mësimdhënës e filloi më 1968 në Gjimnazin “9 Maji”, sot “Ismail Qemali”, në Kamenicë, ku punoi deri më 1975. U shqua për përkushtimin në punën me nxënësit, por edhe për vizionin që shkolla të afrohej sa më shumë me të rinjtë e kësaj ane. Së bashku me kolegë të tjerë kontribuoi në hapjen dhe funksionalizimin e paraleles së ndarë të këtij gjimnazi në Hogosht, në një kohë kur mungesa e kuadrove të diplomuara shqiptare në këtë trevë ishte ende e ndjeshme.

Në këtë fakt ka edhe një simbolikë të bukur jetësore: djaloshi që dikur kishte bërë rrugë të gjata nga Desivojca deri në Hogosht për të ndjekur mësimet, tashmë kthehej si profesor për t’ua bërë më të afërt shkollën brezave që vinin pas tij. Është një nga ato raste kur biografia personale dhe zhvillimi arsimor i një treve takohen në të njëjtën pikë.

Kamenica – nga vendlindje në objekt studimi

Lidhja e Faik Shkodrës me Kamenicën (Dardanën) nuk mbeti vetëm në fushën e mësimdhënies. Ajo hyri thellë edhe në formimin dhe profilizimin e tij shkencor.

Në qershor të vitit 1978 ai magjistroi me temën “Lirika popullore në trevën e Kamenicës”, ndërsa më 14 korrik 1986 mbrojti disertacionin e doktoratës “Krijimtaria popullore si komponentë e poezisë së shkruar shqiptare në Jugosllavi”.

Zgjedhja e Kamenicës si objekt i kërkimit të tij pasuniversitar nuk mund të shihet vetëm si rastësi tematike. Studiuesi po i kthehej burimit prej nga kishte ardhur. Këngët, tradita gojore dhe trashëgimia shpirtërore e njerëzve të kësaj ane, të përcjella brez pas brezi, me të hynin në trajtim akademik dhe bëheshin objekt studimi shkencor.

Në këtë mënyrë, Faik Shkodra nuk doli vetëm nga Malësia e Kamenicës; ai e mori Malësinë e Kamenicës me vete në botën e shkencës.

Nga Kamenica në hapësirën universitare shqiptare

Në vitin 1976 Faik Shkodra kaloi në SHLP “Skënderbeu” të Gjilanit, ku ligjëroi Letërsi për fëmijë me teori të letërsisë dhe Metodikë të zhvillimit të të folurit. Më pas ushtroi një varg përgjegjësish arsimore e akademike. Në vitet 1980–1985 ishte drejtor i përgjithshëm i shkollave të mesme të Gjilanit dhe i Konviktit të Nxënësve dhe Studentëve.

Në periudha të ndryshme ishte drejtor i SHLP-së, shef katedre dhe anëtar i Senatit të Universitetit të Prishtinës. Gjatë rreth tri dekadave e gjysmë të veprimtarisë universitare punoi në Universitetin e Prishtinës, një kohë edhe në Universitetin e Tetovës dhe, më vonë, në arsimin e lartë në Gjilan.

Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në auditor. Në periudha të vështira politike u angazhua në mbrojtjen e shkollës shqipe dhe të interesave kombëtare, ndërsa, së bashku me intelektualë të tjerë gjilanas, themeloi dhe drejtoi Shoqatën e Intelektualëve “Koekzistenca”, përkatësisht FISH-in – Dega e Gjilanit.

Kështu, veprimtaria e tij profesionale u shtri nga Kamenica në Gjilan, Prishtinë, Tetovë e më gjerë, duke e bërë atë pjesë të një hapësire të gjerë akademike shqiptare.

Një jetë mes librit, folklorit dhe kritikës

Krahas punës pedagogjike, prof. dr. Faik Shkodra zhvilloi një veprimtari të gjerë kërkimore e botuese. Fushat e interesimit të tij përfshijnë folkloristikën, marrëdhëniet ndërmjet letërsisë popullore dhe asaj të shkruar, letërsinë për fëmijë, kritikën dhe teorinë letrare, pedagogjinë, publicistikën dhe studimin monografik.

Në materialin biografik për të evidentohen rreth 200 punime shkencore, pedagogjike, teorike, metodike e publicistike, një pjesë e të cilave janë paraqitur në sesione, seminare e simpoziume shkencore brenda dhe jashtë Kosovës. Bibliografia e tij dëshmon një interesim të gjerë dhe një punë krijuese disadekadëshe: nga Nina-nana dhe këngë e lojëra fëmijësh, Përkime midis letërsisë popullore dhe poezisë së shkruar shqipe e Nga tradita tek e sotmja, te studimet për letërsinë për fëmijë, Portrete e vepra, Arti i fjalës, Kontekste letrare, Fiksioni letrar dhe realiteti, Rrjedha letrare – kundrime estetike, Hullime letrare, Realitete letrare e vepra të tjera.

Me librin më të ri, Një zë origjinal – Sabile Keqmezi Basha, bibliografia e prof. dr. Faik Shkodrës arrin në 36 vepra të botuara, një opus që dëshmon jo vetëm për prodhimtari të madhe, por edhe për një vazhdimësi krijuese e studimore të rrallë përgjatë disa dekadave.

Dhe prof. Shkodra nuk ndalet këtu. Në tavolinën e tij të punës presin ende dorëshkrime dhe projekte të reja. Ndër më të afërtit është një libër monografik kushtuar personaliteteve të arsimit, kulturës, shkencës e muzikës, si dhe njerëzve të tjerë me kontribut, që kanë dalë pikërisht nga gurra e Desivojcës, ndër ta Mehmet e Izet Surdulli, Rexhep e Sadri Shkodra, Isa Jakupi e të tjerë. Edhe në këtë projekt të ardhshëm rikthehet motivi që e ka përcjellë përherë: nxjerrja nga harresa e njerëzve që kanë lënë gjurmë në trevën prej nga vjen edhe vetë autori.

T’u japësh jetë në libër njerëzve të trevës sate

Një dimension i veçantë i veprimtarisë së Faik Shkodrës, dhe ndoshta ai që e lidh më fort me Malësinë e Kamenicës dhe Anamoravën, është puna e tij monografike.

Nëse në fillimet e rrugës shkencore ai mblodhi dhe studioi krijimtarinë popullore të Kamenicës, në fazat e mëvonshme nisi të nxirrte në pah njerëzit e kësaj hapësire.

Me Desivojca nëpër kohë vendlindja bëhet objekt monografie. Më pas vijnë vepra kushtuar personaliteteve të ndryshme, ndër to Sylë Zarbica, luftëtar i Shqipërisë Etnike, monografia për prof. dr. Sadri Shkodrën, Aziz H. Shkodra – personalitet i veçantë dhe Rexhep Shkodra – intelektual e profesionist model. Krahas tyre, studimet për Sulejman Dërmakun, Ramadan Mehmetin dhe autorë e studiues të tjerë e zgjerojnë hartën e interesimeve të tij përtej vendlindjes.

Në përurimin e krijimtarisë së tij në Gjilan, me rastin e 80-vjetorit të lindjes dhe 50-vjetorit të veprimtarisë, pikërisht ky dimension u bë veçanërisht i dukshëm. Katër vepra u trajtuan nga prof. dr. Adem Zejnullahu, prof. dr. Hysen Matoshi, prof. Nexhat Rexha dhe kritiku Prend Buzhala, duke nxjerrë në pah profilin e Faik Shkodrës si monografist, studiues dhe kritik letrar.

Veçanërisht domethënëse është mënyra se si vetë Faik Shkodra e shpjegon këtë prirje. Duke folur për personazhet e monografive të veta, ai thekson se figurat për të cilat ka shkruar e kanë frymëzuar me kontributet e tyre dhe se ato, përmes veprave të bëra në kohë e hapësirë, nuk mbeten vetëm pjesë e historisë, por bëhen vetë histori e kombit.

Kjo deklaratë e autorit është njëkohësisht edhe një lloj kredoje e punës së tij monografike.

Ai shkruan që njerëzit dhe veprat e tyre të mos harrohen.

Ka edhe një hollësi të veçantë që flet shumë për marrëdhënien e tij me shkrimin: prof. Shkodra vazhdon t’i shkruajë veprat e veta me stilolaps, në letër. Vetëm më pas dorëshkrimet e tij hidhen në formë elektronike nga ndonjëri prej fëmijëve, nipave ose mbesave. Në kohën e teknologjisë së shpejtë, ky ritual i punës duket pothuajse si një dëshmi më vete për durimin, disiplinën dhe lidhjen e tij të drejtpërdrejtë me fjalën e shkruar.

Desivojca si pikënisje dhe rikthim

Pikërisht këtu, sipas meje, duhet kërkuar një nga vlerat më të mëdha që prof. dr. Faik Shkodra i ka dhënë Kamenicës dhe Anamoravës.

Nuk është fjala vetëm për faktin se ai lindi në Desivojcë. As vetëm se karrierën e nisi si profesor në Kamenicë. As se punimin e magjistraturës ia kushtoi lirikës popullore të kësaj treve.

Rëndësia qëndron në vazhdimësinë e kësaj lidhjeje: nga folklori i Kamenicës te historia e Desivojcës; nga arsimi i Hogoshtit te personalitetet e Malësisë; nga urtaku popullor Aziz Shkodra te profesori universitar Sadri Shkodra; nga figura e Sylë Zarbicës tek intelektuali Rexhep Shkodra – në forma të ndryshme, vendlindja rikthehet vazhdimisht në veprën e tij.

Dhe nuk është një rikthim nostalgjik. Është rikthim studiuesi: me dokument, analizë, dëshmi, kujtesë dhe libër.

Në këtë mënyrë, Faik Shkodra ka kryer edhe një mision që jo gjithmonë vlerësohet sa duhet: ka ndihmuar që historia e vogël e një treve të hyjë në kujtesën e madhe të kulturës së shkruar.

Njerëzit që përndryshe mund të mbeteshin vetëm në kujtesën familjare, në rrëfimet e odave apo në kujtesën lokale, përmes librit fitojnë një jetë tjetër dhe u përcillen brezave.

Profesori që iu kthye trevës nga e cila doli

Nëse do të duhej që rrugëtimi i prof. dr. Faik Shkodrës të përmblidhej në një vijë të vetme, ajo do të mund të ishte:

Desivojcë – Hogosht – Kamenicë – Gjilan – Prishtinë – dhe përsëri Desivojcë.

Jo si itinerar gjeografik, por si itinerar shpirtëror dhe intelektual.

Ai u nis nga Malësia e Kamenicës drejt shkollës; nga shkolla drejt universitetit; nga universiteti drejt shkencës; ndërsa prej shkencës, me një pjesë të rëndësishme të veprës së vet, u kthye përsëri te Kamenica, te Malësia dhe te njerëzit e saj.

Në këtë kuptim, prof. dr. Faik Shkodra është më shumë sesa një emër i dalë nga kjo trevë. Ai është një nga intelektualët që këtë trevë e ka bërë pjesë të veprës së vet.

Sot, me një opus prej 36 librash, rreth dyqind punimesh shkencore, pedagogjike, teorike, metodike e publicistike dhe me breza nxënësish e studentësh të edukuar prej tij, prof. dr. Faik Shkodra mund të vështrohet si një nga përfaqësuesit e rëndësishëm të traditës arsimore e kulturore të Anamoravës dhe një nga personalitetet që Malësia e Kamenicës ia dha botës akademike shqiptare.

Por ndoshta vlera më domethënëse e këtij rrugëtimi qëndron pikërisht te kthimi: ai mori nga vendlindja kujtesën, gjuhën, traditën dhe njerëzit; dijes ia kushtoi një jetë, ndërsa vendlindjes ia ktheu atë në libra.